konflikt serologiczny krwi

86-letni James Harrison został okrzyknięty "człowiekiem ze złotym ramieniem". Australijczyk od ponad 60 lat oddawał krew regularnie raz w tygodniu. Szacuje się, że mężczyzna przyczynił się do uratowania życia nawet 2,4 miliona dzieci. [image type="big" title="Wyjątkowy krwiodawca" source="Facebook" link="" image="https://portal-abczdrowie.wpcdn.pl/2023/01/23/zdjkr_41d9.jpg" width="1180" height="663" x="" y="" x2="" y2="" croppedPath="https://portal-abczdrowie.wpcdn.pl/imageCache/2023/01/23/zdjkr_41d9.-x0y0xx0yy0.jpg" ]

Jednym z badań wykonywanych już na początku ciąży jest badanie obecności w osoczu krwi przeciwciał odpornościowych. Przeciwciała odpornościowe są to przeciwciała skierowane przeciwko antygenom krwinek czerwonych innych niż te na własnych krwinkach. W przypadku ciężarnych chodzi tu przede wszystkim o przeciwciała skierowane przeciwko antygenom krwinek czerwonych płodu. Przeciwciała te mogą z łatwością przechodzić przez łożysko do krwi płodu i niszczyć jego czerwone krwinki, doprowadzając do rozwoju tak zwanej choroby hemolitycznej. Sytuacja, w której organizm ciężarnej produkuje przeciwciała przeciwko antygenom krwinek płodu określana jest jako konflikt serologiczny, a przyczyną tego zjawiska jest niezgodność w układach grupowych krwi między matką a płodem, głównie w układzie Rh, rzadziej w układzie AB0. Wykrywanie obecności przeciwciał odpornościowych i monitorowanie ich miana ma duże znaczenie w diagnostyce konfliktu serologicznego, pozwalając na wczesne jego rozpoznanie i zastosowanie odpowiedniego leczenia, co może uratować życie płodu.

Grupa krwi to zestaw antygenów obecnych na krwinkach czerwonych. Istnieją różne układy grup krwi, jednak znany wszystkim układ AB 0 oraz czynnik Rh są najważniejsze i najczęściej używane. Układ AB 0 „koduje” obecność lub brak antygenu A i B (0 oznacza brak obu). Dzięki tym dwóm podziałom pojawia się na przykład grupa AB-. Taka grupa krwi oznacza, że we krwi danej osoby występuje zarówno antygen A, jak i B oraz że brakuje mu antygenu D, co zalicza go do grupy Rh-. Krwiolecznictwo wykorzystuje te trzy antygeny do badania zgodności krwi przed jej przetoczeniem.

Choroba hemolityczna to bardzo poważny problem dotykający noworodków. W dzisiejszych czasach występuje on na szczęście rzadko, gdyż szeroko pojęta stała się profilaktyka i wiedza na temat tzw. konfliktu serologicznego. Do konfliktu serologicznego może dojść w przypadku, gdy matka ma czynnik Rh (-) ujemny, natomiast dziecko posiada Rh (+) dodatni. Dlatego też każda kobieta z Rh (-) ujemnym powinna wiedzieć o konieczności podania immunoglobuliny anty- D po każdym porodzie lub poronieniu.

Każdy człowiek dziedziczy grupę krwi albo Rh+, albo Rh-. Wszystkie ciężarne kobiety poddawane są testowi na zgodność Rh na początku ciąży. Jeżeli wynik wskazuje na dodatnie Rh lub gdy matka i ojciec dziecka mają ujemny czynnik Rh, nie ma powodów do niepokoju. Jeżeli natomiast matka ma Rh-, a ojciec Rh+, kobieta jest narażona na pojawienie się problemów związanych z konfliktem serologicznym i ciąża musi zostać poddana nadzorowi położniczemu. Najważniejsza jest odpowiednia profilaktyka konfliktu Rh.

Konflikt serologiczny pojawia się w momencie, gdy po raz pierwszy niewielka ilość krwi dziecka dostaje się do krwiobiegu matki. Dochodzi do niego w wyniku przecieku płodowo-matczynego. Zwykle ma miejsce dopiero w momencie porodu z racji występowania bariery łożyskowej. Po przedostaniu się krwinek Rh(+) do krwiobiegu matki jej organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała przeciw antygenowi D obecnemu na erytrocytach. Najczęstszą przyczyną występowania konfliktu jest niezgodność w zakresie czynnika Rh. Jeśli przyszła matka nie ma cechy Rh, czyli czynnik Rh w jej krwi jest ujemny (Rh-), a jej dziecko odziedziczyło po ojcu cechę Rh, czyli ma czynnik Rh+, to wytwarza się między dwoma ustrojami niezgodność serologiczna.

Odczyn Coombsa to inaczej odczyn antyglobulinowy bezpośredni lub test DAT. Jest to technika immunologiczna, która umożliwia wykrywanie niekompletnych, tzn. jednowartościowych, przeciwciał odpornościowych. Obok innych badań laboratoryjnych, takich jak np. odczyn aglutynacji, odczyn antyglobulinowy Coombsa może służyć do diagnozowania bardzo groźnych chorób: brucelozy i listeriozy. Nazwa tej metody laboratoryjnej pochodzi od nazwiska Robina Coombsa – jednego z odkrywców testu. Obecnie test DAT najczęściej wykonywany jest w celu diagnozy anemii hemolitycznej u noworodków, będącej skutkiem konfliktu serologicznego.

Już podczas pierwszej wizyty lekarskiej w czasie ciąży lekarz prowadzący zleca wykonanie całego panelu różnych badań, w tym między innymi oznaczenia grupy krwi kobiety ciężarnej oraz ewentualnego występowania u niej przeciwciał przeciwko antygenom krwinek czerwonych. Badanie to ma przede wszystkim na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między matką a dzieckiem i tym samym ocenę ryzyka wystąpienia zagrażającej życiu płodu choroby hemolitycznej. Konflikt serologiczny i choroba hemolityczna płodu są właśnie wynikiem niezgodności grupowej krwi matki i dziecka, która prowadzi do wytwarzania przez jej układ odpornościowy przeciwciał przeciw krwinkom czerwonym płodu. Stwierdzenie, że ryzyko konfliktu serologicznego jest podwyższone, obliguje do częstych kontroli u matki miana wspomnianych przeciwciał i tym samym pozwala na wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie choroby hemolitycznej płodu.

Konflikt serologiczny wiąże się z czynnikiem Rh, który jest charakterystyczną cechą krwi ludzkiej. Jeżeli zatem staramy się o potomstwo, ważne jest, abyśmy wcześniej znali grupę oraz wskaźnik krwi, którą posiadamy. Podczas wykrycia konfliktu serologicznego matka musi być pod czujnym okiem lekarza. Często w ramach profilaktyki, wykonuje się badania USG, które pomagają sprawdzić dobrostan płodu (badanie przepływów w mózgu). Jeszcze kilkadziesiąt lat temu ryzyko wystąpienia konfliktu było naprawdę groźne, jednak dzięki postępom medycyny obawy, związane z niebezpieczeństwem utraty dziecka, są w dużym stopniu nieuzasadnione. Konflikt serologiczny - co to jest? Kiedy jest konflikt serologiczny?

Czynnik Rh jest to substancja występująca w ściankach erytrocytów u 85% populacji, a jego obecność oznacza się jako Rh+. Nieobecność czynnika Rh jest oznaczana jako Rh-. Informacje te (wraz z grupą krwi) są niezbędne do przetaczania krwi. Jeśli w trakcie tego procesu dojdzie do niezgodności czynnika Rh, to może zakończyć się to niedokrwistością lub hemolizą. Ustalenie czynnika Rh jest także niezwykle ważne w przypadku osób planujących dziecko, ponieważ niezgodność tego parametru w przypadku matki i płodu może wywołać konflikt serologiczny.