Marskość wątroby. Objawy, leczenie, rokowania

Marskość wątroby to często występująca choroba, która dotyczy nawet 10 proc. populacji. Nie u każdego można ją rozpoznać za życia. Stanowi 9. co do częstości przyczynę wszystkich zgonów i 5. przyczyną zgonów osób w wieku 45 - 65 lat. Częściej zapadają na nią mężczyźni niż kobiety.

Marskość wątroby dzielimy na trzy rodzaje, zależnie od wielkości guzków:

• postać drobnoguzkowa - z guzkami o podobnej wielkości - do 3 mm;
• postać wielkoguzkowa - z guzkami o zróżnicowanej wielkości - od 3 mm do kilku cm;
• postać mieszana.

Jest to poważne schorzenie, prowadzące do powstania nieodwracalnych uszkodzeń wątroby. Źródłem problemu jest włóknienie miąższu wątroby - bliznowacenie, czyli pojawianie się tkanki łącznej, która w coraz większym stopniu zakłóca prawidłowe funkcjonowanie tego narządu. Pojawiają się problemy z odprowadzaniem żółci, dochodzi także do wzrostu ciśnienia w żyle wrotnej wątroby.

Tego rodzaju zmiana struktur wątroby powoduje:

• ograniczenie sprawności metabolizmu wątrobowego;
• powstanie nadciśnienia wrotnego;
• w kolejnych stadiach niewydolność wątroby.

Z uwagi na czynnik wywołujący chorobę wyróżniamy:

• marskość alkoholową;
• marskość pozapalną;
• marskość żółciową;
• marskość zastoinową;
• marskość uwarunkowaną genetycznie.

Najczęstszą przyczyną tej choroby jest nadużywanie alkoholu, a także przewlekłe infekcje wirusami zapalenia wątroby typu B lub C.

Inne przyczyny marskości:

• przewlekłe choroby dróg żółciowych powodujące cholestazę;
• autoimmunologiczne zapalenie wątroby;
• toksyny, niektóre leki i środki chemiczne;
• zakrzepica żył wątrobowych;
• niektóre wrodzone i nabyte choroby metaboliczne (takie jak m.in. otyłość, cukrzyca, choroba Wilsona, stłuszczeniowe zapalenie wątroby).

Do czynników ryzyka wystąpienia marskości wątroby, oprócz niektórych chorób i procesów immunologicznych, zaliczamy:

• nadużywanie alkoholu;
• palenie tytoniu;
• płeć męską;
• uwarunkowania genetyczne.

U niemal połowy pacjentów (30 - 40 proc.) marskość wątroby w pierwszym etapie choroby przebiega bezobjawowo i wykrywana jest przypadkiem w czasie rutynowych badań lub zabiegów przeprowadzanych z innego powodu.

Symptomy marskości nasilają się razem z postępem choroby i dotyczą różnych części organizmu.

Marskość wątroby - objawy ogólne

• utrata apetytu, nie zamierzony spadek masy ciała;
• osłabienie, łatwe męczenie się;
• stany podgorączkowe;
• zaburzenia koncentracji;
• przybranie typowej dla tej choroby postawy tzw. kasztanowego ludzika - szczupłe kończyny dolne górne wynikające z zaniku mięśni, powiększony obwód brzucha.

Marskość wątroby - objawy skórne

• zmiany naczyniowe o typowym, gwiaździstym kształcie, określane jako pajączki wątrobowe;
• rumień dłoniowy i podeszwowy;
• żółtaczka (pogarszanie się jej znacznie pogarsza rokowania);
• świąd skóry w marskości typu żółciowego;
• białe przebarwienia na paznokciach;
• wzmożona pigmentacja skóry;
• łatwe powstawanie siniaków;
• poszerzone naczynia żylne na brzuchu wokół pępka.

Objawy ze strony układu pokarmowego

• biegunki;
• wzdęcia;
• wymioty;
• nudności;
• powiększenie śledziony i wątroby;
• wygładzenie języka;
• wodobrzusze;
• krwawienie z nosa i dziąseł;
• ból z prawej okolicy pod żebrami.

Objawy ze strony układu endokrynologicznego

• cukrzyca;
• feminizacja u mężczyzn (utrata owłosienia na klatce piersiowej oraz pod pachami, u kobiet hirsutyzm);
• hipogonadyzm (zanik jąder, utrata libido i impotencja, u kobiet zaburzenia miesiączkowania i bezpłodność).

Objawy zaburzeń czynności wątroby zagrażających życiu

• krwawienie z przewodu pokarmowego (głównie wymioty świeżą krwią);
• nieprzyjemny zapach oddechu chorego, podobny do zapachu gnijącego mięsa;
• nasilona żółtaczka;
• nagłe pogorszenie stanu psychicznego (nienaturalna senność lub niepasująca do okoliczności nadmierna wesołość);
• gorączka i ból brzucha u osób cierpiących na wodobrzusze;
• bezmocz lub skąpomocz.

W stadium zaawansowanym choroby lekarz może postawić diagnozę na podstawie samego obrazu klinicznego chorego oraz przeprowadzonego wywiadu.

Na wczesnym etapie choroby można ją wykryć jedynie poprzez wykonanie odpowiednich badań laboratoryjnych z krwi, jak:

• próby wątrobowe (ALT, ALP, AST, BIL, GGTP);
• HCV przeciwciała;
• albumina;
• HBs przeciwciała;
• HBs antygen.

Ponadto lekarz czasem zleca takie badania jak:

• USG jamy brzusznej;
• tomografia komputerowa;
• badanie Dopplera;
• biopsja wątroby.

Leczenie tego schorzenia polega na:

• eliminacji przyczyny, która doprowadziła do choroby;
• zapobieganiu dalszemu postępowi choroby (spowolnieniu procesu włóknienia komórek tego narządu, zapobieganiu powikłań lub/i ich leczeniu).

Nie ma jednego leku na marskość wątroby, można jednak podjąć działania, które skutecznie spowolnią przebieg choroby. Jeśli chory spożywa alkohol w nadmiernych ilościach, przede wszystkim powinien tego zaprzestać.

Wśród potencjalnych powikłań związanych z marskością wątroby znajdują się:

• encefalopatia wątrobowa;
• żylaki przełyku;
• wodobrzusze;
• zastoinowa splenomegalia;
• gastropatia, enteropatia, kolopatia wrotna;
• zespół wątrobowo - płucny;
• zespół wątrobowo - nerkowy;
• rak wątrobowokomórkowy;
• cholestaza.

Jakie są perspektywy dla osób z marskością wątroby? Jeśli choroba ta zostanie zdiagnozowana na wczesnym etapie (gdy nie ma widocznych objawów, a choroba może być zdiagnozowana przez badania krwi) średnia długość życia wynosi 9 - 12 lat.

Jeśli choroba jest wykryta w zaawansowanym stadium (daje widoczne objawy na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu) średnia długość życia wynosi maksymalnie 2 lata, jedyną szansą na wyzdrowienie jest przeszczep wątroby.

Jeśli choroba dotyczy osoby uzależnionej od alkoholu, bezwzględnym warunkiem poprawy stanu zdrowia jest zaprzestanie spożywania alkoholu.