Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): co trzeba o nich wiedzieć?

NLPZ to skuteczne leki przeciwzapalne, bez których trudno wyobrazić sobie współczesną medycynę. Działają poprzez hamowanie aktywności cyklooksygenazy (COX) – enzymu przekształcającego kwas arachidonowy w prostaglandyny.

Biorąc pod uwagę selektywność NPZP względem cyklooksygenazy-1 (COX-1) i cyklooksygenazy-2 (COX-2) wyróżnia się:

• kwas acetylosalicylowy (siła działania na COX-1 większa niż na COX-2)
• ibuprofen, indometacyna, ketoprofen, naproksen (podobna siła działania na COX-1 i na COX-2)
• nimesulid, meloksykam, diklofenak (siła działania na COX-2 większa niż na COX-1)
• celekoksyb, etorykoksyb, rofekoksyb (siła działania na COX-2 zdecydowanie większa niż na COX-1)

Podział ten pokazuje odmienny profil bezpieczeństwa NLPZ.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne są skuteczne w łagodzeniu bólu?

NLPZ to najczęściej stosowane leki przeciwbólowe i leki przeciwgorączkowe. Sięgamy po nie doraźnie w celu obniżenia gorączki lub w przypadku dolegliwości bólowych, np. bólu głowy, bólu zęba czy po urazie. NLPZ łagodzą ponadto bóle mięśniowe, bóle kostne, bóle stawowe, bóle pooperacyjne, bóle menstruacyjne.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne są skuteczne w leczeniu stanów zapalnych?

W przeciwieństwie do leków, które działają tylko przeciwbólowo (jak paracetamol czy aspiryna), NLPZ zmniejszają stan zapalny.

Stanowią leki pierwszego rzutu w wielu schorzeniach ruchu, np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów i zaostrzeniu zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Zmniejszają obrzęk i przekrwienie, poprawiają ruchomość stawów.

To też leki objawowe w infekcjach przebiegających z gorączką (grypa, wirusowe zapalenie gardła, przeziębienie).

NLPZ to leki, które znajdują się niemal w każdym domu. Podaje się je dzieciom i osobom starszym. Lekarze biją jednak na alarm: trzeba je stosować z rozwagą!

Wśród możliwych działań niepożądanych NLPZ wymienia się:

• uszkodzenie górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego (m.in. zapalenie błony śluzowej żołądka),
• uszkodzenie wątroby,
• powikłania sercowo-naczyniowe (m.in. zwiększone ryzyko wystąpienia zawału i udaru mózgu)
• uszkodzenie nerek (m.in. niewydolność nerek,
• objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowe.

Ich wystąpienie połączone jest z obecnością innych czynników ryzyka, rodzajem stosowanego preparatu, jego dawką i czasem leczenia.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą powodować alergie?

NLPZ mogą wywołać skórne reakcje uczuleniowe, takie jak pokrzywka alergiczna i reakcje fototoksyczne.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne są bezpieczne w długotrwałym stosowaniu?

Najczęściej po NLPZ sięgamy doraźnie, np. by obniżyć gorączkę. Zdarza się jednak, np. przy schorzeniach narządu ruchu, że trzeba przyjmować je nawet przez wiele tygodni, a czasami miesięcy.

I choć poprawia to komfort życia chorych, zwiększa też ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego. Stąd tak ważne jest dobranie odpowiedniego preparatu, jego dawki, a w razie potrzeby stosowanie inhibitorów pompy protonowej.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wpływać na działanie innych leków?

NLPZ powinny być stosowane z rozwagą. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z grup ryzyka, np. z chorobą wrzodową żołądka.

Nie należy stosować jednocześnie dwóch, a nawet większej liczby NLPZ, bo takie postępowanie znacząco zwiększa ryzyko uszkodzenia górnego odcinka przewodu pokarmowego, wątroby i nerek Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy w przebiegu choroby wieńcowej podaje się małą dawką kwasu acetylosalicylowego, ale wtedy też zachowuje się szczególną ostrożność: zaleca się profilaktyczną dawkę inhibitora pompy protonowej oraz zachowanie minimum dwugodzinnego odstępu przy przyjmowaniu leku.

Nie łaczy się też NLPZ (diklofenaku, aceklofenaku, naproksenu oraz ibuprofenu) z lekami przeciwzakrzepowymi.

Ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego jest znacznie większe w przypadku łącznie NLPZ ze spironolaktonem (lekiem stosowanym m.in. w przypadku leczenia obrzęków), ale też z suplementami diety, które zawierają wyciągi z miłorzębu japońskiego, żeń-szenia, czosnku oraz palmy sabałowej.

Jest to grupa leków dostępnych zarówno bez recepty, jak i ze wskazań lekarza.

• przewlekle stosuje je 5 proc. populacji (nawet czterokrotnie więcej w grupie osób po 65. roku życia),
• rocznie wypisywanych jest ponad 500 mln recept na NLPZ,
• zużycie kwasu acetylosalicylowego (ASA) przekracza 45 ton.

NLPZ to grupa leków często stosowana u dzieci. Podaje się je np. w przypadku gorączki lub bólu. Najczęściej najmłodszym podawany jest ibuprofen. Ale uwaga: obok antybiotyków NLPZ są najczęstszą przyczyną reakcji nadwrażliwości.

Czy niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą być stosowane w okresie ciąży lub karmienia piersią?

NLPZ (zwłaszcza ibuprofen, ketoprofen, diklofenak, piroksykam, indometacyna) mogą być stosowane w I i II trymestrze w razie ZDECYDOWANEJ KONIECZNOŚCI. Nie wolno stosować ich w III trymestrze, bo mogą prowadzić do przedwczesne zamknięcia przewodu tętniczego Botalla.

Nie zaleca się stosować metamizolu (może przedłużyć okres ciąży, porodu oraz zmniejszyć ilość płynu owodniowego).

W czasie karmienia piersią można przyjmować zarówno niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen), jak i paracetamol. Przeciwwskazane są indometacyna i pochodne kwasu salicylowego.