Niedokrwistość

Niedokrwistość, potocznie zwana anemią (łac. anaemia), to zespół objawów chorobowych, który polega na stwierdzeniu we krwi niższych wartości hemoglobiny, hematokrytu i erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Niedokrwistość można podzielić ogólnie na dwa typy. Wyróżnia się niedokrwistość niedoborową oraz pokrwotoczną. Najczęściej występuje niedokrwistość niedoborowa, która charakteryzuje się upośledzeniem wytwarzania erytrocytów w wyniku niewystarczającej podaży substancji odżywczych. Spośród niedokrwistości niedoborowych wyróżnia się:

• niedokrwistość z niedoboru żelaza;
• niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego;
• niedokrwistość z niedoboru witaminy B12;
• niedokrwistość z niedoboru miedzi.

Wśród pacjentów najczęściej spotykana jest anemia z niedoboru żelaza (łac. anaemia sideropenica), inaczej anemia mikrocytarna. Jej przyczyną jest niedostateczne zaopatrzenie organizmu w ten pierwiastek, a czasem zaburzenia wchłaniania. U mężczyzn niedokrwistość z niedoboru żelaza może być skutkiem przewlekłego krwawienia, które stymuluje szpik do zwiększenia tempa produkcji erytrocytów, doprowadzając do wyczerpania ustrojowych zapasów żelaza. Lokalizacja krwawień u mężczyzn obejmuje układ pokarmowy, np. krwawienie z polipów jelita. Innym częstym miejscem krwawienia są owrzodzenia żołądka i dwunastnicy. Niedokrwistości niedoborowe zazwyczaj wynikają z niewłaściwego sposobu odżywiania się.

Niedokrwistości pokrwotoczne wynikają z dużej i nagłej utraty krwi. Najbardziej niebezpieczne są niedokrwistości związane ze skróconym czasem życia erytrocytów – są to zespoły hemolityczne. Mają one często charakter zmian nowotworowych we krwi i często są przyczyną białaczki. Niedokrwistość może występować samodzielnie lub pojawiać się w przebiegu innych chorób, np. przewlekłych zakażeń bakteryjnych, pasożytniczych i grzybiczych, w chorobach nowotworowych lub autoimmunologicznych, np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów.

Niedokrwistość daje różne objawy, wśród których najbardziej charakterystyczne są:

• wybiórczy apetyt lub niechęć do spożywania posiłków;
• bladość skóry, błon śluzowych i spojówek;
• ból, pieczenie i wygładzenie języka;
• zajady w kącikach ust;
• łamliwość paznokci;
• nadmierne wypadanie włosów;
• osłabienie organizmu;
• łatwa męczliwość;
• uczucie senności i przemęczenia;
• zaburzenia koncentracji;
• bóle i zawroty głowy;
• niskie ciśnienie krwi;
• skłonność do omdleń.

Niedokrwistość megaloblastyczna należy do niedokrwistości makrocytarnych, które charakteryzują się występowaniem we krwi większych niż normalnie erytrocytów. Przyczyną niedokrwistości megaloblastycznej jest nieprawidłowa synteza DNA, prowadząca do dyssynchronizacji komórek krwi. Wynika najczęściej z niedoboru witaminy B12 lub niedoboru kwasu foliowego. Głównymi objawami niedokrwistości megaloblastycznej są: bladość, lekkie zażółcenie skóry, utrata apetytu, zmniejszenie wydolności organizmu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Niekiedy występuje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i języka. Przy długo trwającym niedoborze witaminy B12 mogą rozwinąć się zaburzenia neurologiczne w postaci niezbornego chodu, zaburzeń czucia i wibracji.

Leczona niedokrwistość megaloblastyczna nie pozostawia trwałych następstw. Pozostawienie choroby bez leczenia może doprowadzić do uszkodzenia rdzenia kręgowego i do powstania trwałych objawów neurologicznych. Anemia u mężczyzn grozi obniżeniem sprawności seksualnej z powodu szybkiego męczenia się i osłabienia. Czasami zaburzenia neurologiczne dają objawy w postaci zaburzeń wzwodu. Utrata apetytu wpływa na spadek masy ciała, co oddziałuje na proces spermatogenezy i grozi obniżeniem się jakości nasienia. Niedokrwistość przyczynia się też do niewydolności krążenia i utrudnia przepływ krwi w naczyniach krwionośnych jąder. Taka sytuacja może stanowić ryzyko niepłodności u mężczyzn.

Leczenie niedokrwistości uzależnione jest od jej rodzaju. W przypadku leczenia niedokrwistości megaloblastycznej ważna jest odpowiednia dieta. Niedokrwistości tej można zapobiegać, gdy organizm wytwarza dostateczne ilości czynnika wewnętrznego – nośnika witaminy B12. Witamina B12 zawarta jest, m.in. w mięsie, serach, mleku, rybach i żółtkach jaj. W przypadku niedoboru czynnika wewnętrznego lekarz poleca podanie witaminy B12 w postaci zastrzyków, gdyż doustnie byłaby bezużytecznie wydalana z organizmu. Niedobór kwasu foliowego leczy się poprzez odpowiednią zmianę diety i dodatkowo podając tabletki lub zastrzyki zawierające kwas foliowy. Przy niedokrwistości z niedoboru żelaza podaje się doustnie preparaty żelaza dwuwartościowego. Do jego wchłaniania niezbędna jest suplementacja witaminą C. Rzadziej stosuje się zastrzyki. W przypadku anemii towarzyszącej innym chorobom dąży się do wyleczenia choroby podstawowej. W zespołach hemolitycznych pacjentom podaje się preparaty krwi, np. koncentraty czerwonych krwinek.

Źródła

1. Jonderko G., (red.), Podręczna encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2002, ss. 325-326, ISBN 978-83-7506-075-1.