Sztywnienie karku u dzieci i dorosłych. Przyczyny i postępowanie

Sztywność karku jest częstym objawem o charakterze oponowym. Upośledzenie ruchomości szyi ma miejsce w przypadku silnego podrażnienia opon w przebiegu zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych i mózgu, guzach zlokalizowanych na tylnym dole czaszki i odcinków szyjnych rdzenia kręgowego.

Bardzo często sztywność karku może wynikać np. z niewłaściwej pozycji podczas snu. Problem ten może występować również u osób pracujących przy komputerze lub u osób, u których z różnych powodów może dochodzić do nadwyrężenia mięśni (szczególnie u sportowców).

Nie powinniśmy ignorować tych dolegliwości, ponieważ mogą one wynikać też z innych, znacznie poważniejszych przyczyn.

Czym charakteryzują się objawy sztywności karku? Przede wszystkim bólem i trudnościami w poruszaniu szyją, szczególnie gdy chcemy odwrócić głowę w bok. Może dochodzić do sytuacji, w której, aby spojrzeć w bok lub do tyłu chory obraca się całym ciałem.

Najważniejszą przyczyną sztywności karku jest zbyt duże napięcie tkanek miękkich oraz skurcz dźwigacza łopatki, który łączy kręgosłup szyjny z barkiem. Dźwigacz ten jest kontrolowany przez III i IV korzeń nerwowy.

Nadmiernie się napina, gdy zbyt często powtarzamy jakąś aktywność, np. długotrwale przebywamy w nienaturalnej pozycji lub wykonujemy czynność wymagającą obracania głowy zazwyczaj w jedną stronę.

Sztywnienie karku może występować również w:

• reumatoidalnym zapaleniu stawów;
• zaburzeniach krążków międzykręgowych;
• zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa.

Sztywnienie karku może wynikać również z urazu tej okolicy, np. gdy w czasie urazu szyja narażona jest na gwałtowny ruch do przodu lub do tyłu, m.in. w czasie wypadku samochodowego.

Dochodzi wtedy do nadwyrężenia więzadeł i ścięgien, co powoduje sztywność karku. Ból nie zawsze pojawia się od razu, może wystąpić kilka lub kilkanaście godzin po urazie.

Ponadto sztywnienie karku może być objawem:

• kręczu szyi;
• choroby Parkinsona;
• udaru mózgu;
• dystonii szyjnej;
• infekcji gardła;
• nakłuciu lędźwiowemu.

Aby sprawdzić, czy sztywnienie karku u dziecka jest objawem oponowym, powinniśmy ułożyć malucha na plecach i podjąć próbę przyciągnięcia brody dziecka w kierunku klatki piersiowej. Objaw oponowy będzie dodatni, jeśli nie uda się zbliżyć brody do klatki piersiowej.

Nie w każdym przypadku jednak niemożność wykonania tej czynności oznacza chorobę. Czasem maluch nie jest w stanie wykonać przygięcia brody do klatki piersiowej ze względu na przebyte w przeszłości choroby.

Badanie sztywności karku jako objawu oponowego to punkt wyjścia dla dalszego diagnozowania dziecka. Jeśli występują dodatkowo:

• bóle głowy;
• wymioty;
• światłowstręt;
• wysoka temperatura;

niezbędna będzie wizyta lekarska, ponieważ może to świadczyć o zapaleniu opon mózgowo - rdzeniowych.

Ponadto dodatni objaw oponowy może świadczyć o:

• dolegliwościach rozrostowych w okolicy mózgu i opon mózgowo - rdzeniowych;
• krwawieniu podpajenczynówkowym;
• udarze powodującym podrażnienie opon mózgowo - rdzeniowych.

Sztywność karku zwykle utrzymuje się od kilku dni do 2 tygodni. Nasilenie bólu także może być różne - od niewielkich dolegliwości i małego ograniczenia ruchomości do bardzo silnego bólu i całkowitego ograniczenia ruchomości.

Nawet gdy ból jest niewielki, wskazane jest leczenie fizjoterapeutyczne i ćwiczenia rozciągająco - wzmacniające, co ma znaczenie w zapobieganiu oraz minimalizowaniu nawrotów tej dolegliwości.

Aby złagodzić sztywność karku spowodowaną nadmiernym napięciem mięśni i tkanek warto wypróbować:

• rozciąganie - delikatne rozciąganie mięśni karku, jednak tylko w przypadku, gdy pacjent dobrze to toleruje; ćwiczenie to powinno być wykonywane w gabinecie fizjoterapeuty;
• odpoczynek - zalecany jest jedno lub dwudniowy wypoczynek, dzięki któremu mięśnie pozbędą się nadmiernego napięcia; nie powinien być jednak zbyt długi, aby nie doszło do osłabienia mięśni i zaburzenia stabilności szyi i głowy;
• ciepłe lub zimne kompresy - zimne okłady z lodu łagodzą sztywność dzięki zmniejszeniu stanu zapalnego; ciepło w okolicy karku pobudza przepływ krwi, działa rozluźniająco i regenerująco;
• masaż;
• stosowanie preparatów przeciwzapalnych dostępnych na receptę;
• ćwiczenia czynne - pomagają łagodzić sztywność karku, jeśli są wykonywane kilka razy w ciągu dnia; wspomagają obieg tlenu w tkankach i pobudzają proces regeneracji, poprawiają również zakres ruchów.