Zakażenia i stany zapalne

Czynnikiem sprawczym zapalenia jąder i najądrzy mogą być zarówno bakterie, jak i wirusy. Zwykle dotyczy obu jąder, choć często objawy są bardziej nasilone w jednym z nich. Objawy na ogół są charakterystyczne. Najczęściej pojawia się obrzęk moszny i wrażenie, że chore jądro jest cięższe niż normalnie. Występuje także znaczna tkliwość i ból jądra, najądrza, okolicy powrózka nasiennego, krocza i moszny. Ból może nasilać się przy chodzeniu, przy oddawaniu moczu oraz podczas stosunku płciowego. Chory może mieć gorączkę, węzły chłonne pachwinowe mogą być powiększone i bolesne, czasem pojawia się także wydzielina z cewki moczowej. Te objawy pojawiają się najczęściej, ale oprócz tego mogą wystąpić także inne, zależne od przyczyny zapalenia.

Chlamydiowe zapalenie jąder i najądrzy jest wywołane przez atypową, wewnątrzkomórkową bakterię Chlamydia trachomatis. Poza tym może ona wywoływać u mężczyzn także zapalenie gruczołu krokowego i odbytnicy. Jest ona przenoszona drogą płciową i bardzo często, zwłaszcza na początku zakażenie może być bezobjawowe lub skąpoobjawowe, co ułatwia transmisje z człowieka na człowieka. Jak każdy rodzaj zapalenia jąder, nieleczone może stać się przyczyną ich uszkodzenia i niepłodności.

Innym czynnikiem etiologicznym jest dwoinka rzeżączki. Bakteria ta jest typowo przenoszona drogą kontaktów seksualnych z zakażoną osobą. Oprócz innych typowych dla zapalenia jąder i najądrzy objawów występuje ropny wyciek z cewki moczowej, pieczenie i ból przy oddawaniu moczu.

Zapalenie jąder i najądrzy jest także typowym powikłaniem nagminnego zapalenia przyusznic, potocznie świnki. Najczęściej powikłanie to występuje u chłopców w okresie dojrzewania i dorosłych mężczyzn. Pojawia się w cztery do sześciu dni od początku zapalenia ślinianek i niestety, u jednej trzeciej chorych prowadzi do atrofii jąder i niepłodności.

Warto również pamiętać o autoimmunizacyjnym zapaleniu jąder. Prawdopodobnie rozwija się ono w wyniku uszkodzenia bariery krew-jądro i kontaktu komórek układu odpornościowego z komórkami plemnikotwórczymi. Z nieznanych przyczyn może to prowadzić do pobudzenia układu odpornościowego i „atakowania” własnych antygenów, znajdujących się w jądrach. Powstaje przewlekły stan zapalny, który po jakimś czasie uszkadza jądra i prowadzi do niepłodności.

Bez względu na przyczynę wywołującą zapalenie jąder i najądrzy rozpoznanie opiera się głównie na badaniu klinicznym pacjenta. Stwierdzenie charakterystycznych objawów przy badaniu moszny wystarcza do postawienia diagnozy, natomiast w celu rozpoznania czynnika etiologicznego wykonuje się najczęściej wymaz z cewki moczowej i posiew moczu. Jeśli natomiast mężczyzna przeszedł w przeszłości zapalenie jąder i najądrzy, i z powodu trudności w poczęciu dziecka podejrzewa się, że mogło dojść do uszkodzenia funkcji jąder, najlepiej w takiej sytuacji wykonać badanie nasienia. Ocenia się przy tym objętość ejakulatu, liczbę plemników, ich żywotność, budowę, ruchliwość i na tej podstawie ocenia się czy dany mężczyzna jest płodny.

Leczenie zapalenia jąder i najądrzy o etiologii bakteryjnej powinno opierać się na intensywnej antybiotykoterapii, najlepiej zgodnej z wrażliwością danego patogenu. Oprócz tego, w leczeniu stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, zwłaszcza w przypadku wirusowego zapalenia, kiedy to antybiotyki są nieskuteczne. Ze względu na tak poważne powikłania, jak utrata płodności, właściwe i odpowiednio wczesne leczenie zapaleń męskich narządów płciowych jest niezwykle istotne.