Zapalenie płuc. Dlaczego chorujemy i jak je leczyć?

Zapalenie płuc jest formą ostrej infekcji dróg oddechowych, atakującej płuca. Jest chorobą zaraźliwą, która przyczynia się do największej ilości zgonów dzieci na całym świecie. W 2017 roku zapalenie płuc spowodowało śmierć ponad 800 tys. dzieci w wieku poniżej 5 r.ż, co stanowiło 15% wszystkich zgonów dzieci w tym wieku.

Płuca składają się z pęcherzyków płucnych, które przy oddychaniu wypełniają się powietrzem. W czasie zapalenia płuc pęcherzyki te wypełniają się płynem i ropą, przez co oddychanie staje się bolesne oraz utrudnione.

Rodzaje zapalenia płuc dzielimy za względu na czynnik, który wywołał chorobę oraz miejsce w płucach, w którym rozwinął się stan zapalny.

Wśród rodzajów zapalenia płuc w oparciu o czynnik chorobę tę wywołujący możemy wyróżnić:

• wirusowe;
• grzybicze;
• bakteryjne;
• chemiczne (w tym również zachłystowe);
• alergiczne;
• atypowe.

Rodzaje zapalenia płuc na podstawie lokalizacji stanu zapalnego w płucach to:

• segmentalne - chorobą zajęte są określone segmenty płuc;
• płatowe - wywołane jest paciorkowcem (choroba obejmuje jeden cały płat płuca, wraz z opłucną, która go pokrywa);
• odoskrzelowe - spowodowane jest przedostaniem się patogenów do oskrzeli poprzez uszkodzone stanem zapalnym ściany.

Do zapalenia płuc dochodzi w wyniku zakażenia wirusami, grzybami lub bakteriami.

W przypadku bakteryjnego zapalenia płuc są to:

• Streptococcus pneumoniae - najczęstsza przyczyna tego typu zapalenia płuc;
• Haemophilus influenzae typ b (Hib);
• Mycoplasma pneumoniae (łagodniejsza postać zapalenia płuc);
• Legionella pneumophila.

Dodatkowo bakteryjne zapalenie płuc może wystąpić samoistnie lub być skutkiem przeziębienia, lub grypy.

Wirusowe zapalenie płuc najczęściej spowodowane jest przez:

• Syncytialny wirus oddechowy (RSV) - najczęstsza przyczyna zapalenia płuc u małych dzieci;
• Pneumocystis jiroveci (u niemowląt zakażonych wirusem HIV);
• Wirus grypy;
• Rinowirus.

Najwięcej zachorowań na zapalenie płuc odnotowuje się w okresie jesienno - zimowym. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Infekcja poprzedzona jest najczęściej kilkudniowym kaszlem i katarem, a także podwyższoną temperaturą ciała.

Zapalenie płuc spowodowane wirusem może przybierać różną postać, od łagodnej po bardzo ciężką. Zwykle choroba rozwija się dynamicznie w ciągu kilku godzin.

Może pojawiać się nagły napadowy kaszel, stan ogólny gwałtownie się pogarsza, może pojawiać się narastająca duszność, oraz chwile bezdechu.

Większość dzieci z zapaleniem płuc wymaga natychmiastowej hospitalizacji z uwagi na rosnącą niewydolność oddechową.

Jakie są inne objawy wirusowego zapalenia płuc? Są to:

• katar,
• suchy kaszel,
• niewysoka gorączka,
• złe samopoczucie,
• uczucie zmęczenia,
• bóle gardła,
• bóle głowy,
• dyskretne zmiany osłuchowe, zapalenie płuc stwierdza się radiologicznie,
• bóle mięśni,
• wysypka.

Zwykle za zapalenie płuc odpowiadają wirusy, jednak możemy też spotkać się z tą infekcją wywołaną przez bakterie. Objawy typowe dla tego rodzaju zapalenia płuc to:

• nagły początek i szybki rozwój choroby,
• kaszel wilgotny,
• ciężki stan ogólny,
• gorączka powyżej 39 stopni C,
• ból głowy,
• dreszcze,
• duszności,
• złe samopoczucie,
• uczucie zmęczenia,
• bóle w klatce piersiowej,
• nasilone zmiany osłuchowe.

W przypadku tego typu zakażeń stosuje się antybiotykoterapię. Antybiotyki włączane są również w przypadku zakażenia wirusowego, jeśli doszło do bakteryjnego nadkażenia.

Odmianą wcześniej wymienionego chemicznego zapalenia płuc jest zachłystowe, inaczej nazywane zespołem Mendelsona. Dochodzi do niego w wyniku przedostania się treści z żołądka do płuc lub oskrzeli. Może się to zdarzyć w każdym wieku, jednak najczęściej dotyka dzieci poniżej 5 r.ż.

Stanem zapalnym objęty jest w przebiegu tej choroby miąższ płucny, w pęcherzykach płucnych zaś dochodzi do wysięku.

Wśród przyczyn tego rodzaju infekcji wymieniamy m.in.:

• refluks żołądkowo - przełykowy;
• choroby neurologiczne, powodujące m.in. upośledzenie odruchu kaszlowego i skłonność do drgawek;
• alkohol i używki;
• niektóre leki sprzyjające wyrzuceniu treści pokarmowej do przełyku i dróg oddechowych;
• pozycja leżąca;
• achalazja przełyku;

Dodatkowo zachłystowe zapalenie płuc może rozwinąć się u dzieci żywionych przez sondę dożołądkową, zaintubowanych np. w czasie znieczulenia ogólnego, z wrodzonymi wadami tchawiczo - przełykowymi lub z artrezją dwunastnicy.

Ponadto noworodki wykazują skłonność do aspiracji smółki i płynu owodniowego, co może przyczynić się do zakażenia się bakterią Streptococcus agalactiae, która kolonizuje drogi rodne matki.

Do objawów zachłystowego zapalenia płuc zaliczamy:

• gorączkę;
• poty;
• kaszel;
• ogólne osłabienie;
• ropną wydzielinę z dróg oddechowych;
• ból w klatce piersiowej;
• dreszcze;
• przyspieszony oddech.

Zapalenie płuc jest chorobą groźną dla życia, bez względu na to, jaka jest przyczyna jego wystąpienia. Dlatego należy jak najszybciej zgłosić się z dzieckiem do lekarza. Zapalenie płuc wymaga zwykle podania antybiotyku.

Na podstawie oceny ciężkości choroby lekarz ustala, gdzie powinno się leczyć dziecko (w domu czy w szpitalu). Jeżeli przebieg choroby jest łagodny i hospitalizacja nie okazuje się konieczna, dziecko może pozostać w domu.

W leczeniu duże znaczenie ma pielęgnowanie chorego, dziecko powinno więc leżeć w łóżku i dużo wypoczywać. Pokój dziecka powinien być często wietrzony. Ważna jest też dieta, która powinna być pełnowartościowa i lekkostrawna. Nie należy zapomnieć przy tym o podawaniu płynów.

Należy pamiętać, że zapalenie płuc u niemowląt bardzo szybko może się pogorszyć. Jeżeli coś zaniepokoi rodzica, nie powinien zwlekać z wizytą u lekarza.

Leczenie zapalenia płuc trwa zazwyczaj 2 tygodnie, ale wyraźna poprawa powinna być widoczna już trzeciego-czwartego dnia leczenia. Jeżeli w tym czasie nie będzie widocznej poprawy, konieczna staje się konsultacja z lekarzem.